امارگیر حرفه ای سایت

امارگیر حرفه ای وبلاگ و سایت


 

سیستم مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست ( HSE-MS)

این وبلاگ تلاش می کند به نشر و ارائه مطالب علمی و کاربردی در زمینه سیستم مدیریت HSE و همچنین آخرین اخبار مرتبط بپردازد.

نظام مدیریت HSE ابزاری ارزشمند جهت توسعه پایدار، افزایش بهره وری و مدیریت کیفیت
ساعت ۳:٠۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٧ اسفند ۱۳٩٢  کلمات کلیدی:

در سالیان اخیر شاهد رشد روزافزون فن آوری و گسترش رو به شتاب توسعه صنعتی هستیم، این پیشرفت سریع و همه جانبه هر چند نقش مهمی در افزایش بهره وری و شکوفایی اقتصادی ایفا می کند، اما چالش های جدیدی را نیز ایجاد نموده که از جمله آنها میتوان به مشکلات بهداشت، ایمنی و محیط زیست اشاره نمود. امروزه این مهم نه تنها در کشور ما بلکه در دنیا به یکی از دغدغه های مهم جوامع بشری مبدل شده است. کشته شدن سالانه بیش از 2/1 میلیون نفر ناشی از حوادث شغلی در جهان، خسارات مالی معادل 4% درآمد ناخالص ملی سالیانه هر کشور بدلیل حوادث (در کشورهای در حال توسعه این رقم بیشتر است)، بحرانهای زیست محیطی، عدم دسترسی به آب آشامیدنی سالم و عدم وجود حداقل امکانات بهداشتی در برخی از جوامع بشری، همه و همه حکایت از اهمیت موضوع دارد. بنابراین امروزه این سوال به کرات از طرف اندیشمندان مطرح می‌شود که «آیا ما قربانی فرایند توسعه نشده‌ایم؟» بنابراین سوالاتی که همواره در ذهن مطرح می‌شوند، عبارتند از:

•           چرا چنین حوادث ناگواری رخ داده است؟

•           آیا هیچ راهی برای پیش‌گیری یا به حداقل رساندن اثرات آنها وجود ندارد؟

با جرأت می‌توان گفت که اینها همان سوالاتی هستند که چندین دهه قبل از سوی دانشمندان، متخصصین، گروه‌های مستقل حمایت از بشر و یا سازمان‌های دولتی مربوطه مطرح می‌شدند. معمولاً نمی‌توان حوادث را صرفاً بصورت کلاسیک و با روش‌های مهندسی کنترل کرد، هم چنین آموزش افراد و افزایش سطح انگیزش آنها برای اجتناب از خطرات و برقراری روش های سخت‌گیرانه برای کار نیز همیشه موثر نمی‌باشد. پس براستی راه حل این مشکل چیست؟ بدون تردید تنها راه‌حل قابل اطمینان برای جلوگیری از وقوع مجدد حوادث ناگوار و دلخراش به کارگیری «نظام های مدیریتی کارآمد و اثربخش» می باشد. نظام های مدیریتی می توانند با ایجاد تحول فکری و تفکر سیستمی، نهادینه سازی رویکرد برنامه محور، دگرگونی فرهنگی و برقراری نظام تصمیم گیری بر مبنای کارشناسی و با ترکیب سازنده اقدامات فنی - مهندسی با تدابیر مدیریتی، سازمان ها را در تحقق اهداف یاری نمایند.

خوشبختانه امروزه در سطح کشور با شعار بهبود و تعالی سازمانی شاهد بکارگیری سیستم های مختلف مدیریتی در بسیاری از سازمانها و صنایع هستیم. بطوریکه شرکتها از سالها قبل با پیاده سازی سیستم مدیریت کیفیت (ISO9001) عملاً با نظام های جدید مدیریت آشنا شده و در صدد توسعه و بسط آن برآمدند، ضمن اینکه بعدها شاهد طرح سیستم مدیریت محیط زیست (ISO14001) و متعاقب آن سیستم مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه ای(OHSAS18001) در هریک از سازمان ها بوده ایم. اما نکته مهم این جاست که بکارگیری هر یک از این سیستم های مدیریتی یکی از ابعاد سازمان را مورد توجه قرار داده و نهایتاً رضایت گروه خاصی را بیش از سایرین در پی خواهد داشت. استقرار سیستم های مدیریتی مختلف با نیازمندیها و نتایج خاص هر یک از آنان نه تنها باعث پیچیدگی و سردرگمی سازمان شده بلکه مشکلاتی نظیر تقابل به جای تعامل، هدر رفتن منابع و افزایش هزینه ها، فعالیت های موازی و تکراری، ایجاد حجم عظیمی از مستندات و کاهش کارائی سازمان را به دنبال داشته و مدیریت را با سردرگمی اساسی روبرو می سازد.

پس براستی چگونه باید عمل کرد؟ چگونه می توان سردرگمی را در تعدد و تنوع جزیره های مدیریتی برطرف کرد و یک پل ارتباطی مناسب بین آنها برقرار کرد؟ تجربه چند دهه ای مدیریت جداگانه بهداشت، ایمنی و محیط زیست، نشان داده است که نمی توان این بخش ها را به صورت مجزا  مدیریت کرد، زیرا همواره تعادل فنی و اقتصادی را با چالش عظیمی مواجه می کند. سیستم مدیریت یکپارچه HSE راه حل این مشکل است. این سیستم با جلوگیری از تقابل این سیستم ها و با رفع مشکلات ذکر شده و تدوین استراتژی های یکپارچه سازی، گامی اساسی در راستای ادغام این سیستم های مدیریتی در یک چارچوب نوین برداشته و با اختصاص صحیح و منطقی منابع، بهبود و کارائی فعالیت ها و کاهش پیچیدگی و سردرگمی موجب تعالی و کارآمدی سازمان در حوزه بهداشت، ایمنی و محیط زیست می گردد. از این رو سیستم مدیریت یکپارچه HSE علمی ترین و عملی ترین گزینه برای مدیریت موضوعات بهداشت، ایمنی و محیط زیست است. سیستم مدیریت HSE، ابزاری برای کاهش تاثیرات ناخوشایند صنعت بر انسانها و دنیای آنهاست. در حقیقت این سیستم با حذف فعالیت های موازی، ایجاد تعادل فنی و اقتصادی و یکپارچگی سرمایه و منابع در بهداشت، ایمنی و محیط زیست با  رویکردی یکپارچه، سیستماتیک و پیشگیرانه موجب صیانت از نیروی انسانی، استفاده بهینه از مواد و انرژی و هم چنین حفاظت از محیط زیست، سرمایه ها و اعتبار سازمان می گردد.

 در صورتی که این سیستم مدیریت به درستی پیاده سازی و اجرا گردد، الزامات  HSEبرای تمامی افراد در سطوح مختلف، تبدیل به رفتار می گردد. زمانی که این رفتار در تمام سطوح اجرایی و مدیریتی پدیدار گشت، می توان گفت فرهنگ HSE در سازمان به وجود آمده است. در این حالت دیگر نیازی به اجبار و اعمال نظارت شدید نیست، بلکه تمامی افراد به این سطح از باور دست یافته اند که رعایت HSE جدای از رعایت حقوق انسان ها و محیط زیست نیست. امروزه در سازمانهای با کلاس جهانی ((The World-Class Organization، HSE یکی از محورهای اساسی تاثیرگذار در مثلث قدرت می باشد. مثلث قدرت در این سازمانها عبارت است از افزایش بهره وری، بهبود سیستم مدیریت کیفیت و توسعه پایدار و HSE عاملی تاثیرگذار در هر یک از این موضوعات می باشد.

HSE و بهره وری

بررسی دیدگاههای مختلف در خصوص بهره وری، حکایت از آن دارد که در همه آنها یک رکن به عنوان عامل تعیین کننده در میزان بهره وری مشترک است و آن نیروی انسانی است. از طرف دیگر در سیستم مدیریت HSE نیز نیروی انسانی به عنوان مهم ترین عامل تاثیرگذار بر شرایط بهداشت، ایمنی و محیط زیست است. بنابراین هر شرایطی که بتواند منجر به حفظ و صیانت از نیروی انسانی  شود، در واقع باعث بهبود وضعیت HSE و بهره وری سازمانی خواهد شد و این نشاندهنده رابطه مستقیم بین بهره وری و HSE است. به عبارت دیگر عدم توجه به مسائل بهداشت، ایمنی و محیط زیست، نرخ حوادث، بیماری ها، آسیب ها و ضایعات وارده به محیط زیست را بالا، هزینه های سازمان را افزایش و بهره وری سازمان را منفی خواهد کرد. بنابراین در دنیای امروزی، این یک واقعیت انکارناپذیر است که هرچه وضعیت HSE سازمان بهتر شود، بهره وری سازمانی افزایش یافته و متعاقباً سازمان رونق اقتصادی بیشتری خواهد داشت.

 HSE و بهبود سیستم مدیریت کیفیت

به کارگیری سیستم مدیریت HSE می تواند هزینه هایی از قبیل غیبت کارکنان، به کارگیری نیروی انسانی جدید به ازای نیروی انسانی از کارافتاده، پرداخت غرامت و هزینه های برگشت محصولات به دلیل عدم وجود کیفیت آنها را به راحتی کاهش دهد. طراحی محیط های کاری بهبود یافته از نظر HSE که منجر به کاهش خطاهای انسانی و به تبع آن تولید محصولاتی ایمن یا ارائه خدمات با کیفیت بالا خواهد شد، می تواند موجب کارایی عملکرد تجاری سازمان شده و در نتیجه محصولات و خدمات جدید با هزینه کمتری وارد بازار شده و مسئولیت پاسخگویی آنها  در قبال عدم کیفیت محصولات و خدمات ارائه شده کاهش خواهد یافت. مهمتر از همه طرح ها و برنامه های HSE، می تواند موجب کسب درآمد بیشتر سازمان شود. اجرای طرح ها و برنامه های سیستم مدیریت HSE یک فعالیت اقتصادی است و هزینه های پیاده سازی این سیستم نیز باید به عنوان بخش مهمی در مدل های اقتصادی موجود گنجانده شود.

اجرای برنامه ها و طرح های HSE از دو منظر قابل توجه است یکی از منظر سبب شناسی حوادث، بیماری ها و آسیب ها و دیگری تاثیری که بر اقتصاد سازمان خواهد گذاشت، به طوریکه از جمله منافع و سودهای حاصل از هزینه های سرمایه گذاری شده برای اجرای طرح ها و برنامه های HSE می توان به افزایش کیفیت محصولات و کاهش هزینه های کیفیت اشاره کرد.

به عبارت دیگر امروزه HSE ارزش افزوده است چون ارزش افزوده و سودهایی که در یک بازه زمانی معین به هزینه های سرمایه گذاری شده در طرح ها و برنامه های HSE تعلق می گیرد بسیار عینی و ملموس است و به راحتی از طریق آنالیزهای سود و زیان هزینه ای قابل محاسبه است.

HSE و توسعه پایدار

تمامی تعاریف توسعه پایدار با وجود تفاوتهای ظاهری که دارند همگی دارای یک وجه مشترک هستند و آن انسان می باشد. بنابراین می توان توسعه پایدار را توسعه ای دانست که محور آن انسان و ارج نهادن به جایگاه رفیع انسانی وی می باشد. در حقیقت انسانی که از لحاظ جسمی، روحی و فکری سالم باشد، می تواند نیروی محرکه بشر برای رسیدن به توسعه پایدار باشد. رابطه انسان با دنیای اطراف خود به سه شکل مطرح می گردد: رابطه با محیط زیست، روابط اقتصادی و روابط اجتماعی.

توسعه پایدار به معنی یافتن تعادلی بین سه مفهوم رشد اقتصادی، پیشرفت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست می باشد. در این راستا سیستم مدیریت HSE یکی از قدم های بزرگ برای رسیدن به توسعه پایدار می باشد. متاسفانه در برخی موارد شواهدی وجود دارد که برخی مدیران به HSE اهمیتی قائل نیستند و هنوز مدل سود محور بر مدیریت آنها حاکم است. به عنوان نمونه برای بیان آمار و اطلاعات ایمنی، انحصاراً از شاخص هایی مانند میزان نفر-ساعت بدون حادثه استفاده می کنند، اگر چه این نوع شاخص ها جزو شاخص های ایمنی محسوب می گردند ولی هدف از ارائه این دسته از شاخص ها پیوستگی تولید است نه سطح ایمنی. این جاست که HSE اولویت خود را در تصمیم گیری برای مدیران از دست می دهد.

سیستم مدیریت HSE به عنوان محور توسعه پایدار، نوعی رویکرد و نگرش جدید مدیریتی است که بر فعالیت های سازمان از بعد اثرات بهداشت، ایمنی و محیط زیست اثر گذاشته و تلا ش می کند در قالب یک الگوی نظام یافته،  قابلیت های بالقوه خطرآفرین در سازمان را شناسایی و با کنترل و مدیریت آنها میزان حوادث را به حداقل ممکن کاهش دهد.

با توجه به آنچه بیان شد و نقش غیر قابل انکار سیستم مدیریت HSE در افزایش بهره وری سازمانی، بهبود سیستم مدیریت کیفیت و توسعه پایدار، باید توجه داشت که سیستم مدیریت HSE بخش مهمی از نظام مدیریت جاری در سازمان باشد و در این میان، نقش تعهد و رهبری در پویایی و اثربخشی این نظام بسیار پررنگ و حیاتی است و مدیران در تمامی سطوح باید آن را در سرلوحه فعالیتهای خود قرار داده و آن را به عنوان بخش حیاتی و جدایی ناپذیر سازمان خود بپذیرند.

براین اساس صنعت نفت به منظور دستیابی به توسعه ای پایدار در اوایل دهه هشتاد، اقدام به استقرار نظام جامع مدیریت HSE نموده و پیشگیری از بروز حادثه، ممانعت از انتشار هر نوع آلاینده، صرفه جوئی در مصرف انرژی، استفاده بهینه از منابع، ارتقاء سطح بهداشت کارکنان، ایجاد امنیت و بهبود کیفیت محصولات را از اهداف و سیاستهای کلان وزارتخانه قرار داده است. با توجه به اینکه فعالیت های صنعت نفت از اکتشاف، حفاری و تولید نفت و گاز تا تولید فراورده های پالایشگاهی و محصولات پتروشیمیایی،‌ آثار و پیامدهای نامطلوب و اجتناب ناپذیری بر انسان  و محیط زیست دارد، وزارت نفت با پیاده سازی نظام مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست، عملکرد های HSE را به صورت پیوسته و مستمر مدیریت نموده و با رویکردی پیشگیرانه، خطرات را شناسایی و ریسک های ناشی از آنها را ارزیابی و کنترل می نماید. نگاهی گذرا به عملکرد کلی نظام مدیریت HSE در صنعت نفت، شاهدی بر این مدعاست. در این مدت زمان کوتاه که از شکل‌گیری این نظام در صنعت نفت می گذرد، شاهد حذف بسیاری از حوادث و آثار زیانبارآن بر افراد، صنعت و محیط زیست و حرکت به سوی توسعه پایدار، استفاده بهینه از منابع و صرفه جویی در مصرف انرژی، افزایش حس اعتماد و بسترسازی جهت سرمایه گذاران داخلی و خارجی، کاهش توقف های تولید،افزایش حس اعتماد و تعلق خاطر کارکنان، افزایش بهره وری و سودآوری می باشیم.

اگرچه نفت و مشتقات آن از جمله آلاینده های مهم در طبیعت هستند، اما استحصال و فراورش این ماده طبیعی در صنعت نفت، بسیار حائز اهمیت است. امروزه وزارت نفت با ایجاد فضاهای سبز پیرامون تأسیسات و اجرای اقدامات موثر در خصوص افزایش و بهبود کیفیت سوخت در پالایشگاه‌ها به استاندارد یورو4 و همچنین با جمع آوری گازهای همراه، پیاده سازی ساز و کار توسعه پاک و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، گام بلندی را برای صیانت و حفاظت از محیط زیست برداشته است.

از دیگر دستاوردهای مدیریت HSE در بخش محیط زیست، می توان به عضویت ایران و حضور فعال در جلسات بین المللی کنوانسیون تغییرات آب و هوا و پروتکل کیوتو در خصوص کاهش انتشارگازهای گلخانه ای اشاره کرد.

 برنامه‌ریزی برای انجام پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت با هدف حرکت به ‌سوی NOFlaring، تخصیص بودجه برای  تثبیت شن‌های روان، بیابان زدایی، درختکاری در مناطق بحرانی و حاشیۀ تاسیسات نفتی و افزایش ظرفیت تصفیه خانه های پساب و پیش گیری از آلودگی آب های زیرزمینی و خاک از آلاینده های نفتی، از دیگر دستاوردهای ارزشمند محیط زیست در وزارت نفت است.

علی رغم این دستاوردهای درخشان و ارزنده در حوزه بهداشت، ایمنی و محیط زیست، باید بپذیریم که حوزه HSE در ایران همسو با سایر مولفه های صنعتی نظیر طراحی و مهندسی، تولید و بهره برداری رشد و توسعه پیدا نکرده است. یکی از دلایل این موضوع، رویکرد مدیریتی غلط ولی متأسفانه رایج مدیران است که HSE را به عنوان یک هزینه نگاه می کنند، لذا باید این رویکرد غلط را تغییر داد، یکی از مهمترین ابزارها جهت رسیدن به این هدف، استفاده از مطالعات هزینه-سود (Cost-Benefit Analysis) می باشد، طبق آماری که در سال 2012 توسط سازمان بین المللی کار (ILO) گزارش شده است، نسبت هزینه-سود در خصوص تجهیزات حفاظت فردی برابر با 4/3 بوده است یعنی به ازای هر واحد سرمایه گذاری در خصوص تجهیزات حفاظت فردی در پایان هر سال برای هر نفر 4/3 واحد منفعت اقتصادی برای سازمان ها حاصل شده است، این میزان برای تکنولوژی های ایمن و مراقبتهای پزشکی 5/1، برای آموزش 5/4، برای معاینات پزشکی پیشگیرانه 6/7، برای هزینه های سازمانی 86/0، برای هزینه های سرمایه گذاری و راه اندازی 6/1 و در مجموع 2/2 بوده است، یعنی هر واحد سرمایه گذاری به ازای هر نفر در سال برای HSE در پایان همان سال 2/2 برابر منفعت اقتصادی برای سازمان به همراه دارد.

مدیران صنعتی ما بدانند که HSE از بعد اقتصادی یک سرمایه گذاری مطمئن و یک درآمد پایدار اقتصادی است. تجزیه و تحلیل منافع اقتصادی ناشی از اقدامات پیشگیرانه HSE نشان داده است که نظام مدیریت HSE در پیش گیری از حوادث و بیماری های شغلی، اثر مستقیم داشته و افزایش اعتبار سازمانی را به دنبال خواهد داشت. ضمن اینکه باعث افزایش کیفیت زندگی، انگیزه و رضایت شغلی و در بلند مدت موجب پایداری منافع اقتصادی می گردد.

در سال 2010 انجمن بین المللی تامین اجتماعی(ISSA) مطالعه ای را در خصوص میزان هزینه ها و منافع سرمایه گذاری در ایمنی و بهداشت انجام داد. هدف اصلی انجام این مطالعه تعیین نقش HSE در میزان منافع اقتصادی سازمان ها و تعیین اثرات آن در اقتصاد خرد سازمان بوده است و میزان تاثیر HSE بر فعالیتهای مختلف یک سازمان در یک مقیاس هفت درجه ای از صفر (بدون اثر) تا شش (بسیار شدید) مشخص شده است. نتایج این مطالعه نشان داد که HSE در بهبود فعالیتهای مختلف سازمان اثرگذاری قابل توجهی دارد به طوریکه بر تولید اثر بسیار شدید (24/5) و بر حمل و نقل، تحقیق و توسعه، انبارداری، مدیریت منابع انسانی، برنامه ریزی تولید، بازاریابی و بازرگانی نیز اثر شدید دارد. به طور میانگین نیز اثر HSE بر فعالیت های سازمان شدید (52/4) بر آورد شده است.

 برای داشتن آینده ای بهتر باید HSE را به عنوان یک حق انسانی، یک مسئولیت اجتماعی، یک دارایی راهبردی و یک مشارکت جمعی بپذیریم و در راستای آن قدم برداریم.


 

امارگیر حرفه ای سایت

امارگیر حرفه ای وبلاگ و سایت

 
 
 
--- عباس زراءنژاد-hse page contents